مقالات > کنترل درد

درد سرطان در بیش‌تر بیماران مبتلا به سرطان یا افرادی با سابقة سرطان به‌طور مؤثری مهارپذير است. با وجود اینکه همیشه درد سرطان را نمی‌توان كاملاً تسکین داد، ولی روش‌های درمانی درد را در بیش‌تر بیماران کاهش مي‌دهند.

اصول اولیه مهار درد

(Basic Principles of cancer pain management)

سازمان بهداشت جهانی روشی سه مرحله‌ای برای مهار درد براساس شدت و ضعف آن ارائه کرده است.

  • برای دردهای خفیف تا متوسط؛ پزشک داروهای مسكن درد مرحله یک را تجویز می‌کند که معمولاً آسپرین، استامینفن یا یک داروی ضد التهابی غیر استروئیدی(Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drug - NSAID) است. بیمار را باید از لحاظ بروز عوارض جانبی، به‌ویژه عوارض ناشی از NSAID، (مانند مشکلات کلیه، قلب و عروق خونی یا معده و روده)، تحت‌نظر داشت.
  • هنگامی‌که درد ادامه پیدا ‌کند یا افزایش ‌یابد، پزشک می‌تواند از داروهای مسكن درد مرحله دو یا سه استفاده کند. بیش‌تر بیمارانی که دچار دردهای ناشی از سرطان می‌شوند به داروهای مرحله دو و سه نیاز خواهند داشت؛ در صورتی‌که بیمار از ابتدا درد متوسط یا شدیدی داشته باشد، پزشک از داروهای مرحله یک صرف‌نظر می‌كند و درمان را با داروهای مرحله دو و سه شروع می‌کند.
  • در هرمرحله، پزشک داروها یا روش‌های درمانی دیگری را هم تجویز می‌کند. (مثلاً پرتو درمانی)
  • بیمار باید برای حفظ سطح ثابتی از دارو در بدن از دوز دارو به‌طور منظم (براساس درمان مشخص شده) استفاده کند. این کار باعث کمک به پیشگیری از عود درد خواهد شد. اگر بیمار توانایی بلع دارو را نداشته باشد، آن را به شیوه دیگری به بدن وی وارد می‌كنند (مثلاً با تزریق).
  • پزشک می‌تواند دوز بیش‌تری از دارو را تجویز کند تا اگر بیمار در فاصله مصرف دوزهای برنامه‌ریزی شده باز هم درد داشت از آن استفاده کند.
  • پزشک باید رژیم دارویی باید درد را براساس شرایط فردی و وضعیت جسمی هر بیمار تنظیم كند.

استامینفن و NSAID : (Acetaminophen and NSAIDs)

NSAIDبرای تسکین درد خفیف مؤثر است. گاه، برای تسکین دردهای متوسط تا شدید همراه با آن از داروهای مخدر هم استفاده می‌شود؛ استامینوفن نیز درد را تسکین می‌دهد ولی اثر ضدالتهابی آسپرین و NSAID را ندارد.

بیماران، مخصوصاً افراد مسن، که استامینوفن یا NSAID مصرف می‌کنند باید از لحاظ بروز عوارض جانبی به دقت تحت‌نظر باشند. از آسپرین در درمان درد در کودکان نباید استفاده كرد.

داروهای مخدر: (Opioids)

داروهای مخدر در تسکین دردهای متوسط تا شدید بسیار مؤثر هستند. با وجود این، بسیاری بیمارانی که از درد سرطان رنج می‌برند، در طی درمان طولانی مدت، نسبت به داروهای مخدر مقاومت نشان می‌دهد؛ بنابراین گاه برای ادامه تسکین درد نیاز به افزایش دوز دارند. مقاومت بدن بیمار نسبت به داروی مخدر یا وابستگی فیزیکی به آن مشابه با اعتیاد (وابستگی روانی ) نیست. تصورات غلط در مورد اعتیاد می‌تواند به عدم معالجه درد منجر شود.
انواع داروهای مخدر
انواع مختلفی از داروهای مخدر وجود دارد. مورفین از رایج‌ترین داروهای مخدری است که برای تسكین درد ناشی از سرطان به‌كار می‌رود. دیگر داروهای مخدری که معمولاً استفاده می‌شوند عبارت‌اند از هیدرومورفون(Hydromorphone)، اوکسی کودون(Oxycodone)، متادون، فتانیل(Fentanyl) و ترامادول.
در دسترس بودن انواع مختلف داروهای مخدر به پزشک امكان می‌دهد در تجویز رژیم دارویی تأمین کننده نیازهای منحصربه‌فرد هر بیمار انعطاف لازم را داشته باشد. ]

راهنمایی‌هایی برای تجویز داروهای مخدر

بیش‌تر بیماران مبتلا به درد سرطان برای مهار درد و پیشگیری از تشدید آن نیاز به مصرف داروهای مسكن در زمان‌های مشخص دارند.

پزشک علاوه بر مقدار داروی مخدر مورد نیاز که باید در زمان‌های تعیین شده مصرف شود داروی بیش‌تری تجویز می‌کند تا در صورت نیاز برای مهار درد از آن استفاده شود. مدت زمان بین مصرف دوزها بسته به نوع داروی مخدر تجویز شده است. دوز صحیح به مقداری از دارو که بتواند درد را با حداقل عوارض جانبی مهار کند؛ هدف دستیابی به یک وضعیت متعادل، بین تسکین درد و عوارض جانبی، با تنظیم تدریجی دوز است.

در صورتی‌که بدن داروی مخدر مقاومت نشان دهد، می‌توان با افزایش دوز یا استفاده از داروی مخدر دیگری – مخصوصاً هنگامی‌که به دوز بیش‌تری نیاز است– با آن مقابله کرد. گاهی اوقات، لازم است میزان دارو کم یا متوقف شود. هنگامی این اتفاق می‌افتد که درد بیمار به دلیل استفاده از درمان‌های سرطان، نظیر مسدود کردن عصب یا پرتو درمانی، متوقف شده باشد.

پزشک همچنین وقتی که بیمار همراه با مهار مناسب درد، آرامش‌بخشی داروی مخدر را نیز تجربه می‌کند دوز را کم می‌کند. از داروهای تسکین درد می‌توان به چندین روش استفاده كرد. درصورتی‌که معده و روده بیمار کار کند بهترین روش استفاده از طریق دهان است، زیرا داروهایی که از طریق دهان مصرف می‌شود راحت‌تر و معمولاً ارزان‌تر هستند.

وقتی كه بیمار نمی‌تواند دارو را از طریق دهان بخورد، از روش‌هایی با تهاجم کم‌تر مانند روش مقعدی یا جذب دارو از طریق پوست استفاده می‌كنند. از روش درون وریدی تنها درصورتی‌ استفاده می‌شود که روش‌های ساده‌تر، آسان‌تر، و کم‌هزینه‌تر مناسب و مؤثر نباشند یا بیمار به آنها تن در ندهد.
هنگام شروع درمان با استفاده از داروی مخدر می‌توان از پمپ‌های تسكین درد تحت اختیار بیمار (پی.سی.اِی.)( Patient-Controlled Analgesia – PCA) برای تعیین میزان تجویز/ مصرف داروی مخدر مورد نیاز استفاده كرد.

وقتی كه درد مهار شد، پزشک می‌تواند داروی مخدری را که بیمار باید به‌صورت منظم مصرف كند براساس مقدار تعیین شده توسط پمپ پی.سی.ا تجویز کند. در مورد بعضی بیماران، که دردی مهارناپذیر دارند، تزریق درون نخاعی داروی مخدر ترکیب شده با داروی بیهوشی موضعی مفید است.